Normal vajinal doğum, insan fizyolojisinin en doğal ve mucizevi süreçlerinden biridir; ancak fetüsün baş ve omuz çapının doğum kanalından geçişi esnasında pelvik taban kasları, vajina mukozası ve perine cildi tarihi düzeyde bir mekanik gerilmeye maruz kalır. Kadın bağ dokusunun esneklik limitleri aşıldığında veya doğum eylemi çok hızlı, kontrolsüz gerçekleştiğinde vajina ve anüs arasındaki hat boyunca yırtılmalar meydana gelir. Tıp literatüründe Perineal Laserasyon olarak adlandırılan doğum sonrası vajinal yırtıklar, doğum esnasında jinekolog tarafından kontrollü yapılan kesilerden (epizyotomi) farklı olarak dokunun kendi zayıf hatlarından ayrılmasıdır. Bu yırtıkların doğumun hemen ardından milimetrik bir jinekolojik anatomi bilgisiyle, kat kat estetik mikro-cerrahi yöntemlerle dikilmesi, lohusalık konforunu doğrudan belirlediği gibi; ilerleyen yıllarda gelişebilecek idrar kaçırma, vajina sarkması, dış genital bölgede çirkin nedbe/skar izi kalması ve cinsel ilişkide şiddetli ağrı (disparoni) gibi ağır pelvik taban fonksiyon bozukluklarını da kesin olarak engeller. Op. Dr. Semra Çapar kliniğinde doğum yırtıklarının estetik revizyonları (perineoplasti), doğum sonrası pelvik taban check-up programları ve lohusalık dönemi hızlı iyileşme takipleri üstün jinekolojik uzmanlıkla yönetilmektedir.
Klinik obstetrik ve perinatoloji pratiklerimizde doğum esnasında oluşan vajinal yırtıkları, hasara uğrayan doku katmanlarının derinliğine göre jinekolojik olarak dört ana dereceye ayırarak tedavi etmekteyiz:
-
1. Derece Vajinal Yırtıklar: Sadece vajina mukozasını (iç zarı) ve perine cildinin en üst katmanını içeren, alt tabyadaki kas dokusuna kesinlikle ulaşmayan yüzeyel hasarlardır. Çoğunlukla kanama yapmazlar, bazen dikiş dahi gerektirmeden kendiliğinden hücre yenilenmesiyle iyileşebilirler.
-
2. Derece Vajinal Yırtıklar: Vajina mukozası ve cilt ile birlikte, pelvik tabanın ana gövdesini oluşturan perine kaslarını (perineal cisim ve bulbokavernöz kaslar) da içine alan derin yırtıklardır. Vajina anatomik bütünlüğünün ve sıkılığının korunması adına bu kas katmanlarının ameliyathanede kat kat, anatomisine uygun olarak eriyen dikişlerle dikilmesi jinekolojik olarak şarttır.
-
3. Derece Vajinal Yırtıklar (Ağır Hasar): Vajina ve perine kaslarını aşarak, anüsün (büyük tuvalet çıkışının) büzücü kas halkası olan Anal Sfinkter dokusuna kadar uzanan ve bu kası kısmen veya tamamen koparan ileri derece tehlikeli yırtıklardır. Çok hassas bir cerrahi onarım gerektirir; aksi halde kadında kalıcı gaz ve büyük tuvaletini tutamama (fekal inkontinans) jinekolojik felaketi gelişir.
-
4. Derece Vajinal Yırtıklar (Maksimum Hasar): Üçüncü dereceye ek olarak yırtık hattının anüs kasını tamamen yırtıp geçerek, rektumun (bağırsak iç kanalı) mukozasına ulaştığı ve vajina ile bağırsağı tek bir açık kanal haline getirdiği en ekstrem yırtık formudur. Vajina florasındaki mikroorganizmaların bağırsak yarasına sızmasını engellemek adına çok katmanlı, yoğun antibiyotik korumalı onkolojik titizlikte bir cerrahi tamir gerektirir.
Doğum yırtıklarının dikilmesinde tamamen doku dostu, alerji yapmayan ve reaksiyon göstermeden kendiliğinden eriyen cerrahi mikro dikiş iplikleri kullanıldığı için lohusalık döneminde dikiş aldırma stresi veya acısı kesinlikle yaşanmaz. İlk 48 saat dikiş yataklarında ödem (şişlik), sızı ve gerginlik olması normaldir; bu evrede saat başı 10-15 dakika süreyle ped üzerinden yapılacak Lokal Soğuk Kompres (Buz Uygulaması) ödemi ve ağrıyı bıçak gibi keser. Lohusalıkta dikişlerin jinekolojik güvenliği için en hayati kural bölgenin kuru tutulmasıdır. Her tuvalet sonrası önden arkaya nazikçe kurulama yapılmalı, hekiminizin reçete edeceği jinekolojik antiseptik spreyler kullanılmalı ve tuvalette ıkınarak dikişleri patlatmamak adına lifli, zeytinyağlı beslenilerek kabızlık kesinlikle önlenmelidir. Dokuların hücresel düzeyde su sızdırmaz şekilde kaynaması ve pelvik kasların eski mekanik direncine kavuşması ortalama 6 hafta sürer; dolayısıyla doğumdan sonraki ilk 6 hafta (42 gün) boyunca vajinal cinsel ilişki, vajina içini yıkamak (vajinal duş), havuz, deniz, küvet kullanımı ve ağır sporlar jinekolojik kılavuzlar uyarınca kesinlikle yasaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
-
Doğum esnasında yırtık oluşmasını jinekolojik olarak tamamen önlemek veya riski azaltmak mümkün müdür?
Her zaman $\%100$ önlenemez ancak risk ciddi oranda düşürülebilir. Gebeliğin 34. haftasından itibaren perine bölgesine saf zeytinyağı veya badem yağı ile yapılacak düzenli Perine Masajı doku elastikiyetini katlar. Ayrıca doğum anında ebenin/hekimin başı kontrollü doğurtması yırtığı engeller.
-
Doğum yırtığı dikişlerinin enfeksiyon kaptığı veya yaranın açıldığı evde hastalar tarafından nasıl anlaşılır?
Eğer dikiş bölgesinde gün geçtikçe azalması gereken ağrı aksine şiddetleniyorsa, vulvada aşırı kızarıklık, ateş, dikişlerden dışarı sarı-yeşil renkli irin akması ve özellikle çürük et kokusuna benzer Kötü Kokulu Vajinal Akıntı varsa derhal kliniğe başvurulmalıdır.
-
Doğum yırtığı dikişleri yürüme veya oturma esnasında jinekolojik olarak tamamen kopabilir mi?
Doğru cerrahi teknikle dikilmiş dikişler basit hareketlerle kopmaz. Ancak lohusa kadın çok sert, ani oturma hareketleri yaparsa, bacaklarını aşırı yana açarak esnerse veya ağır yük kaldırıp tuvalette şiddetle ıkınırsa dikiş iplerinin dokuyu kesip yarayı açma (dehissens) riski tetiklenir.
-
İleri derece (3. veya 4. derece) doğum yırtığı onarımı geçiren kadınların doğum sonrası beslenme şeması nasıl olmalıdır?
Anal sfinkter ve rektum mukozası dikildiği için dışkının sert gelmesi dikişleri tamamen parçalayabilir. Bu hastalar ilk 1-2 hafta tamamen çorba, sebze püreleri, lifli gıdalarla beslenmeli, bol su içmeli ve hekimin reçete edeceği bağırsak yumuşatıcı (laksatif) şurupları aksatmadan içmelidir.
-
Doğum yırtıkları zamanında iyi dikilmezse veya kötü iyileşirse ilerleyen yıllarda ne gibi sorunlar doğar?
Pelvik taban bütünlüğü bozulacağı için ilerleyen yıllarda vajina ön ve arka duvarında sarkma (sistosel/rektosel), kronik gaz kaçırma, vajina girişinde genişlik hissi nedeniyle cinsel haz alamama ve skar dokusunun sertleşmesine bağlı olarak acılı ilişki gelişir.
-
Geçmiş doğumuna bağlı perine bölgesinde çirkin dikiş izi ve vajinal genişlik kalan kadınlarda kesin çözüm nedir?
Bunun tek ve kesin çözümü kliniğimizde başarıyla uygulanan Perineoplasti ve Vajinoplasti (Kombine Genital Estetik) ameliyatıdır. Eski hatalı iyileşmiş doğum izleri cerrahiyle tamamen kesilip çıkarılır, vajina kanalı baştan sona daraltılarak urogenital estetik sıfırlanır.
-
Doğum sonrası vajinal yırtık dikişleri jinekolojik takvimde ortalama kaçıncı günde tamamen erir ve dökülür?
Klinik pratiğimizde kullandığımız yeni nesil hızlı emilebilen jinekolojik polimer dikiş iplikleri, doku kenarları kaynadıkça genellikle ameliyattan sonraki 14. ila 21. günler arasında kendiliğinden eriyerek vücuttan atılır.
-
Doğum yırtığı dikişleri olan bir lohusa anne bebeğini emzirirken ağrı kesici ilaçları jinekolojik olarak güvenle içebilir mi?
Evet. Süte geçmeyen veya bebeğe hiçbir jinekolojik toksik yan etkisi bulunmadığı dökümante edilmiş parasetamol veya flurbiprofen grubu jinekolojik olarak güvenli lohusalık ağrı kesicileri hekiminiz tarafından reçete edilir ve güvenle kullanılır.
-
Doğum sonrası lohusalık banyosu ve ayakta duş alınmasına kaçıncı günden itibaren jinekolojik izin verilir?
Doğumdan sonraki ilk 24 saatin ardından, dikiş hatlarını liflemeden, kesi yerine kese yapmadan, ayakta olacak şekilde ılık suyla hızlı duş alınmasına jinekolojik izin verilir. Duş bitiminde dikişler saç kurutma makinesinin soğuk üfleme moduyla tamamen kurutulmalıdır.
-
İlk doğumunda ağır yırtık (3. veya 4. derece) öyküsü olan bir kadının sonraki hamileliğinde doğum şekli ne olmalıdır?
Anal sfinkter ve rektum onarımı geçirmiş olan kadınların sonraki hamileliklerinde kesinlikle normal vajinal doğum yapmaları counter-endikedir. İkinci bir vajinal baskı eski dikiş yataklarını yırtarak kalıcı büyük tuvalet kaçırma riski yaratacağından doğum planı Sezaryen olmalıdır.
Doğum sonrası perine muayeneleriniz, hatalı iyileşmiş doğum dikiş izlerinizin cerrahi revizyonu (perineoplasti), kombine vajina daraltma ameliyatlarımız ve pelvik taban rehabilitasyon programlarımız hakkında detaylı tıbbi bilgi almak; Op. Dr. Semra Çapar’ın klinik jinekoloji tecrübesiyle lohusalık check-up vizitinizi başlatmak için kliniğimizle hemen iletişime geçebilirsiniz.