Gebelik (hamilelik) döneminin perinatoloji ve yüksek riskli obstetrik dünyasındaki en kritik, en sinsi ilerleyen multi-sistemik hastalıklarının başında Preeklampsi gelmektedir. Halk arasında yanlış bir inanışla "mide yıkanmasını gerektiren bir gıda zehirlenmesi" gibi zannedilen Preeklampsi (Gebelik Zehirlenmesi); aslında tamamen plasentanın (bebeğin eşinin) rahim duvarındaki kılcal damarlarla ($Uterin\ Arterler$) tam birleşememesi, yani damarsal yatağın jinekolojik adaptasyon yetersizliğinden kaynaklanan sistemik bir endotel hasarı (damar iç zarı iltihabı) tablosudur. Gebeliğin özellikle 20. haftasından sonra aniden tetiklenen bu patoloji; annenin tüm damar yatağını büzerek kan basıncını tarihi seviyelere fırlatır, böbrek süzgeçlerini bozarak idrardan protein sızmasına ($Protein\ddot{u}ri$) ve başta beyin, karaciğer olmak üzere tüm hayati organlarda mikro-kanamalı hasarlara yol açar. Op. Dr. Semra Çapar kliniğinde yüksek riskli gebelik takipleri, erken dönem (11-14. hafta) preeklampsi risk taramaları, fetal Doppler ultrasonografi analizleri ve gestasyonel hipertansiyon yönetimleri üstün perinatolojik uzmanlıkla ve titizlikle yürütülmektedir.
Klinik perinatoloji pratiklerimizde preeklampsi tablosunu, organ hasarının derinliğine ve klinik bulguların ağırlığına göre jinekolojik düzeyde iki ana grupta sınıflandırıp yönetiriz:
-
Hafif Preeklampsi Kriterleri: En az 4 saat arayla yapılan iki farklı ölçümde kan basıncının $140/90\text{ mmHg}$ ve üzerinde seyretmesi, buna eşlik eden 24 saatlik idrarda $300\text{ mg}$'ın üzerinde protein kaçağının saptanmasıdır. Hastada belirgin bir organ hasarı bulgusu yoktur ancak sinsi gidişat nedeniyle haftalık yakın takiple izlenmelidir.
-
Şiddetli Preeklampsi (Ağır Tablo) Belirtileri: Tansiyon değerlerinin $160/110\text{ mmHg}$ sınırını aşması ile birlikte hayati organ şoklarının başladığını gösteren şu akut onkolojik ve jinekolojik alarm sinyalleridir:
-
Nörolojik Bulgular: Ağrı kesicilere kesinlikle yanıt vermeyen inatçı, zonklayıcı ense ve baş ağrıları, göz önünde şimşek çakmaları, bulanık görme veya geçici görme kayıpları ($Skotom$).
-
Karaciğer Enflamasyonu: Safra kesesi veya mide ağrısıyla karıştırılan, sağ kaburga altında bıçak saplanır tarzda hissedilen şiddetli epigastrik ağrılar ($Kaps\ddot{u}l\ gerilmesi$).
-
Sistemik Çöküş ve HELLP: Akut böbrek yetmezliği, akciğerde sıvı birikmesi sonucu gelişen nefes darlığı ve kanda pıhtılaşmayı sağlayan pulların ($Trombositlerin$) ani tükenmesiyle karakterize, ölümcül seyredebilen HELLP Sendromu veya annenin komaya girip sara nöbeti gibi kasılması tablosu olan Eklampsi.
-
Preeklampsi, gebelik esnasında plasentadan salgılanan toksik anti-anjiyojenik faktörlerin jinekolojik dolaşıma pompalanmasıyla ilerlediği için, bu hastalığın tıp dünyasında ilaçla, ameliyatla veya bitkisel bir kürle "rahim içindeyken tamamen iyileştirilmesi" biyolojik olarak imkansızdır. Preeklampsinin kesin, net ve tek tedavisi bebeğin ve plasentanın doğurtulmasıdır. Cerrahi veya vajinal doğum bittiği an, plasenta vücuttan ayrılır ve damar hasarı yaratan kök neden yok edildiği için annenin tansiyonu ve böbrek fonksiyonları lohusalık döneminde hızla jinekolojik normal sınırlara geriler. Ancak tedavi planlanırken en hayati jinekolojik denklem gebelik haftasıdır. Eğer preeklampsi 37. gebelik haftasından sonra geliştiyse hiç risk alınmaz ve doğum hemen jinekolojik olarak başlatılır. Fakat bebek henüz çok küçükse (örneğin 28-32. haftalarda), hastaneye yatış yapılarak anneye yüksek doz Magnezyum Sülfat ($MgSO_4$) infüzyonu (beyni ve nöbetleri jinekolojik koruyan antidot) ve bebeğin akciğerlerini olgunlaştıran kortizon iğneleri uygulanarak gebelik süreci jinekolojik güvenlik sınırlarında günü gününe uzatılmaya çalışılır. Anne hayatı tehlikeye girdiği an gebelik haftasına bakılmaksızın acil sezaryen doğum kararı uygulanır.
Sıkça Sorulan Sosular
-
Şeker hastası olan veya aşırı kilolu (obez) gebelerde preeklampsi riski daha mı yüksektir?
Evet, tarihi düzeyde yüksektir. Kronik yüksek tansiyon geçmişi olanlar, Tip 1 veya Tip 2 Diyabet hastaları, tüp bebek gebelikleri, ikiz/çoğul hamilelikler, böbrek hastaları ve ilk gebeliğini yaşayan genç veya ileri yaş anne adayları en yüksek jinekolojik risk grubundadır.
-
Gebelik zehirlenmesi (preeklampsi) tablosunun hamileliğin başında önceden tahmin edilmesi mümkün müdür?
Evet. Gebeliğin 11-14. haftaları arasında yapılan ilk jinekolojik check-up muayenede (ikili tarama esnasında), uterin arter damar akımları Doppler ultrason ile taranarak ve kanda PIGF (plasental büyüme faktörü) ölçülerek preeklampsi riski $\%90$ doğrulukla saptanabilir.
-
İlk trimester jinekolojik taramalarda preeklampsi riski yüksek çıkan gebelere hangi koruyucu tedavi başlanır?
Risk haritası yüksek dökümante edilen gebelerimize, gebelik esnasında damar büzüşmelerini hücresel düzeyde önlemek adına jinekolojik kılavuzlar uyarınca 16. gebelik haftasından önce başlamak şartıyla doğum sancılarına kadar günlük düşük doz Asetilsalisilik Asit (Aspirin) ve Kalsiyum profilaksisi başlanır.
-
Gebelikte el, ayak ve yüzde oluşan her şişlik (ödem) kesin gebelik zehirlenmesi midir?
Hayır. Hamilelikte büyüyen rahmin ana damarlara bası yapması sonucu ayak bileklerinde akşama doğru ödem oluşması fizyolojik ve normaldir. Ancak sabah uyanır uyanmaz yüzde, göz kapaklarında ve parmaklarda ani gelişen devasa şişlikler preeklampsi şüphesidir.
-
Preeklampsi saptanan hamile bir kadının normal vajinal doğum yapması jinekolojik olarak imkansız mıdır?
Hayır, imkansız değildir. Eğer preeklampsi hafif seyrediyorsa, rahim ağzı doğuma uygunsa ve bebeğin Doppler kan akım parametreleri ultrasonda jinekolojik olarak stabil dökümante edildiyse, suni sancı verilerek vajinal normal doğum güvenle denenebilir.
-
Preeklampsiye bağlı gelişen idrarda protein kaçağı böbreklerin kalıcı olarak çürümesine yol açar mı?
Hayır. Proteinüri, yüksek basınç altında böbrek süzgeçlerinin ($Glomerüllerin$) geçici olarak gözeneklerinin genişlemesinden kaynaklanır. Doğum bittikten sonraki ilk 2 ila 3 hafta içinde böbrek dokusu tamamen jinekolojik olarak kendini yeniler ve kaçak tamamen sıfırlanır.
-
Preeklampsi hastalığı anne karnındaki bebeğin jinekolojik gelişimini nasıl balbalar?
Preeklampside plasentayı besleyen damarlar daraldığı için bebeğe giden kan, oksijen ve besin miktarı tarihi düzeyde azalır. Bunun sonucunda bebekte Asimetrik İntrauterin Büyüme Geriliği (IUGR) gelişir, bebek haftasından çok küçük kalır ve amniyon sıvısı (bebeğin suyu) tehlikeli şekilde azalır.
-
Doğum bittikten sonra gebelik zehirlenmesi (preeklampsi) riski anında sıfırlanır mı?
Büyük oranda yes, ancak lohusalıkta dikkatli olunmalıdır. Klinik tıp literatüründe "Postpartum Preeklampsi" adı verilen tablo uyarınca, plasenta çıksa dahi doğumdan sonraki ilk 48 saat ile 1 hafta içinde de nadiren ilk kez tansiyon fırlamaları ve nöbet riskleri görülebilir.
-
İlk gebeliğinde ağır preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) öyküsü olan bir kadının ikinci hamileliğindeki nüks riski nedir?
Nüks etme olasılığı jinekolojik olarak yüksektir ($\%20-30$ oranında tekrarlar). Bu nedenle sonraki gebeliklerinde 20. haftayı beklemeden, hamileliğin hemen başındaki ilk muayenede (11-14. hafta vizitinde) Doppler taraması yapılmalı ve aspirin kalkanı hemen jinekolojik olarak kurulmalıdır.
-
Gebelikte evde tansiyon takibi yapılırken dijital bilekten ölçer cihazlar güvenli midir?
Hayır, kesinlikle hayır. Gebelikte bilekten ölçüm yapan dijital cihazlar ödem ve damar büzüşmesi nedeniyle tansiyonu jinekolojik olarak hep hatalı veya düşük gösterebilir. Ev takipleri için en güvenilir yöntem, koldan ölçüm yapan mekanik (stetoskoplu) veya koldan manşetli üst segment dijital cihazlardır.
Riskli gebelik tarama protokollerimiz, 11-14. hafta uterin arter Doppler ultrasonografi taramalarımız, perinatolojik gebelik check-up hizmetlerimiz hakkında detaylı tıbbi bilgi almak; Op. Dr. Semra Çapar’ın klinik obstetrik ve yüksek riskli gebelik tecrübesiyle takip sürecinizi en güvenli şekilde planlamak için bizimle hemen iletişime geçebilirsiniz.